ภัทราภรณ์ พวงศรี

สรุปผลการสำรวจ สถานการณ์และแนวโน้มพฤติกรรมสุขอนามัย ปีงบประมาณ 2568

  (ตุลาคม 2567 - สิงหาคม 2568)

           กรมอนามัย ดำเนินการสำรวจสถานการณ์และความคิดเห็นของประชาชน ด้วยเครื่องมืออนามัยโพล ในหัวข้อเรื่อง “สถานการณ์และแนวโน้มพฤติกรรมสุขอนามัย" มีวัตถุประสงค์เพื่อติดตามสถานการณ์และแนวโน้มพฤติกรรมสุขอนามัยของประชาชน เพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในการวางแผน และการสื่อสารสร้างความรอบรู้เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขอนามัยที่พึงประสงค์ นำไปสู่การลดและป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพ โดยสำรวจระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม 2567 – 31 สิงหาคม 2568 มีผู้ตอบจำนวน 119,717 คน สรุปผลการสำรวจ ดังนี้

           จากผลสำรวจอนามัยโพล “สถานการณ์และแนวโน้มพฤติกรรมสุขอนามัย” เดือนสิงหาคม 2568 พบว่า ประชาชนส่วนใหญ่ยังคงให้ความสำคัญกับพฤติกรรมสุขอนามัยขั้นพื้นฐาน โดยพฤติกรรมที่ปฏิบัติเป็นประจำมากที่สุด 3 อันดับแรก ได้แก่ การรับประทานอาหารปรุงสุกสะอาด (ร้อยละ 93.96) การล้างมือบ่อย ๆ (ร้อยละ 91.33) และการทำความสะอาดบ้านเป็นประจำ (ร้อยละ 84.85) 

          เมื่อพิจารณาแนวโน้มรายเดือน (ตุลาคม 2567 – สิงหาคม 2568) พบว่า ทุกพฤติกรรมสุขอนามัยมีแนวโน้มปรับตัวดีขึ้น โดยเฉพาะการรับประทานอาหารปรุงสุกสะอาดที่เพิ่มขึ้นจากร้อยละ 93.62 เป็น 95.70 รองลงมาคือ การล้างมือบ่อย ๆ และการสวมหน้ากากในพื้นที่ฝุ่นสูงซึ่งปรับตัวดีขึ้นเช่นกัน ขณะเดียวกัน พฤติกรรมที่มีแนวโน้มลดลง คือ การแยกขยะก่อนทิ้ง และการติดตามสถานการณ์มลพิษสิ่งแวดล้อม ซึ่งสะท้อนถึงความจำเป็นในการเร่งเสริมสร้างความตระหนักรู้ด้านสิ่งแวดล้อมเพิ่มเติม

          เมื่อเปรียบเทียบแนวโน้มรายปี (พ.ศ. 2565–2568) พบว่า พฤติกรรมสุขอนามัยบางด้านมีทิศทางดีขึ้น ได้แก่ การทำความสะอาดบ้านเป็นประจำและการล้างมือบ่อย ๆ แต่พฤติกรรมที่เกี่ยวข้องกับอนามัยสิ่งแวดล้อม เช่น การทำความสะอาดห้องน้ำ การแยกขยะ และการสวมหน้ากากเมื่ออยู่ในพื้นที่ฝุ่นสูง กลับมีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ค่าเฉลี่ยภาพรวมพฤติกรรมสุขอนามัยที่พึงประสงค์ลดลงจากร้อยละ 87.60 ในปี 2565 เหลือร้อยละ 83.43 ในปี 2568

ข้อเสนอจากผลอนามัยโพล

จากผลการสำรวจอนามัยโพล มีข้อเสนอให้หน่วยงานสายอนามัยสิ่งแวดล้อม กรมอนามัย นำผลการสำรวจอนามัยโพล ไปเป็นข้อมูลสนับสนุนเพื่อการวางแผน และนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ในการสื่อสาร ดังนี้

1. เพื่อการวางแผนส่งเสริมพฤติกรรมสุขอนามัยที่ดีขึ้นอย่างต่อเนื่อง เสนอให้หน่วยงานส่วนกลาง และศูนย์อนามัย วางแผนและดำเนินการรณรงค์เชิงรุกเพื่อปรับปรุงพฤติกรรมที่ยังพบในระดับต่ำหรือลดลง เช่น การแยกขยะก่อนทิ้ง และการสวมหน้ากากเมื่ออยู่ในพื้นที่ฝุ่นสูง ควบคู่กับการคงความเข้มแข็งของพฤติกรรมที่ประชาชนทำได้ดีอยู่แล้ว เช่น การรับประทานอาหารปรุงสุกสะอาดและการล้างมือบ่อย ๆ โดยควรคืนข้อมูลผลสำรวจให้แก่พื้นที่ และพัฒนากลยุทธ์การสื่อสารที่เหมาะสมกับแต่ละกลุ่มวัย เช่น เด็ก วัยเรียน วัยทำงาน และผู้สูงอายุ เพื่อสร้างความเข้าใจ กระตุ้นให้เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างยั่งยืน และสามารถบอกต่อในชุมชนได้ โดยยึดหลักความรอบรู้ด้านสุขภาพ (Health Literacy)
2. เพื่อการสื่อสารสร้างความรอบรู้และเพิ่มทักษะด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม เสนอให้กรมอนามัยและศูนย์อนามัย ส่งเสริมการสื่อสารสาธารณะและกิจกรรมเสริมสร้างทักษะ เพื่อยกระดับความรู้ ความตระหนัก และพฤติกรรมสุขอนามัยที่พึงประสงค์ โดยเฉพาะในกลุ่มประชาชนระดับชุมชน ระดับท้องถิ่น และกลุ่มนักเรียนนักศึกษา ซึ่งเป็นกลุ่มเป้าหมายสำคัญที่สามารถขยายผลการสื่อสารได้กว้างขวาง พร้อมทั้งควรสนับสนุนการสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้และปฏิบัติจริง เพื่อให้ประชาชนสามารถป้องกันตนเอง ลดความเสี่ยงด้านสุขภาพจากมลพิษสิ่งแวดล้อม และรักษาพฤติกรรมสุขอนามัยที่ดีให้ต่อเนื่อง
3. ข้อเสนอเพื่อการศึกษาต่อในอนาคต ควรมีการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างพฤติกรรมสุขอนามัย กับการเจ็บป่วยด้วยโรคที่เกิดจากสิ่งแวดล้อม เช่น โรคระบบทางเดินหายใจหรือโรคติดต่อจากอาหารและน้ำเป็นสื่อ เพื่อสร้างองค์ความรู้เชิงประจักษ์ใหม่ว่าพฤติกรรมสุขอนามัยที่พึงประสงค์สามารถช่วยลดและป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพได้จริง ซึ่งจะเป็นฐานข้อมูลสำคัญสำหรับการออกแบบมาตรการและนโยบายเชิงป้องกันในอนาคต

โดย กองประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ

และคณะทำงานขับเคลื่อนอนามัยโพล ปีงบประมาณ 2568

16 กันยายน 2568

	Writer
	ภัทราภรณ์ พวงศรี

	Editor
	สุนิษา มะลิวัลย์

	Executive Editor
	เบญจวรรณ ธวัชสุภา

	Graphic
	วิษณุ ศรีวิไล
	มนุษย์ผู้เชื่อวันพีซมีจริง