ภัทราภรณ์  พวงศรี

     กรมอนามัยได้ดำเนินการสำรวจอนามัยโพล เรื่อง “ชีวิตติด ดิจิทัล” ระหว่างวันที่ 1–30 เมษายน 2569 มีผู้ตอบแบบสำรวจรวม 680 คน พบว่า ผู้ตอบส่วนใหญ่เป็นกลุ่มผู้ตอบที่ไม่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัว ร้อยละ 70.44 ขณะที่ผู้ตอบที่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัว มีร้อยละ 29.56 โดยผลการสำรวจครั้งนี้ พบว่าในกลุ่มผู้ตอบที่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัว พบเด็กที่ใช้เวลาเล่นเกม ใช้โซเชียล ดูคลิป หรือใช้อินเทอร์เน็ต ตั้งแต่ 5 ชั่วโมงขึ้นไปต่อวัน มีสัดส่วนถึงร้อยละ 35.32 สะท้อนว่าในช่วงปิดเทอมยังมีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นจำนวนหนึ่งใช้เวลาอยู่กับสื่อออนไลน์ค่อนข้างสูง ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการพักผ่อนไม่เพียงพอ การขาดกิจกรรมทางกาย และการใช้เวลาว่างที่ไม่สมดุล

     เมื่อพิจารณาพฤติกรรมการนอนดึกและความรู้สึกเมื่อไม่ได้เล่นโซเชียล พบว่า กลุ่มผู้ตอบที่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัว ระบุว่าเด็กเคยนอนดึกหลังสี่ทุ่มจากการเล่นโซเชียล 1–2 วันต่อสัปดาห์ มากที่สุด ร้อยละ 52.24 รองลงมาคือ ไม่เคยนอนดึก ร้อยละ 23.88 และเด็กนอนดึกเพราะเล่นโซเซียล 3–5 วันต่อสัปดาห์ ร้อยละ 21.89 ขณะที่เมื่อเด็กไม่ได้เล่นโซเชียล เด็กส่วนใหญ่ยังมีความรู้สึกปกติ ร้อยละ 72.64 อย่างไรก็ตาม ยังพบกลุ่มเด็กที่มีอาการเชิงลบ เช่น เครียดหรือกระวนกระวาย ร้อยละ 12.94 เบื่อเล็กน้อย ร้อยละ 10.45 และหงุดหงิด ร้อยละ 5.47 ซึ่งเป็นสัญญาณที่ควรเฝ้าระวังด้านการพึ่งพาสื่อดิจิทัลและทักษะการกำกับตนเองของเด็กในช่วงปิดเทอม

     ในด้านผลกระทบต่อการเรียนหรือกิจวัตรประจำวัน พบว่า ผู้ตอบที่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัว ส่วนใหญ่ระบุว่าการใช้สื่อออนไลน์ไม่มีผลกระทบต่อการเรียน ร้อยละ 55.72 แต่ยังมีผู้ที่ระบุว่ามีผลกระทบต่อการเรียนตั้งแต่ระดับเล็กน้อยถึงมาก รวมร้อยละ 44.28 ขณะเดียวกัน ด้านการจำกัดเวลาใช้อินเทอร์เน็ต พบว่า ครอบครัวส่วนใหญ่มีการจำกัดเวลาอย่างชัดเจน ร้อยละ 45.77 และพยายามจำกัด ร้อยละ 20.40 อย่างไรก็ตาม ยังมีกลุ่มที่แทบไม่จำกัดหรือไม่เคยจำกัดเวลาใช้อินเทอร์เน็ต รวมร้อยละ 33.83 

ข้อเสนอแนะจากผลการสำรวจ

จากผลสำรวจอนามัยโพล มีข้อเสนอให้สำนักส่งเสริมสุขภาพ และกองส่งเสริมความรอบรู้และสื่อสารสุขภาพ รวมทั้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง นำผลอนามัยโพลไปใช้ประโยชน์ ดังนี้

1. สื่อสารให้ผู้ปกครองกำหนดกติกาการใช้สื่อออนไลน์ในช่วงปิดเทอม จากผลอนามัยโพลพบว่า มีเด็กใช้เวลาเล่นเกม โซเชียล ดูคลิป หรืออินเทอร์เน็ตตั้งแต่ 5 ชั่วโมงขึ้นไปต่อวัน รวมร้อยละ 35.32 และมีครอบครัวที่แทบไม่จำกัดหรือไม่เคยจำกัดเวลาใช้อินเทอร์เน็ต ร้อยละ 33.83 จึงควรจัดทำสื่อคำแนะนำสั้น ๆ สำหรับผู้ปกครอง เช่น การกำหนดเวลาใช้หน้าจอ งดใช้มือถือก่อนนอน และจัดกิจกรรมทดแทนในช่วงปิดเทอม เพื่อช่วยให้เด็กใช้สื่อออนไลน์อย่างสมดุล

2. เฝ้าระวังสัญญาณผลกระทบจากการใช้สื่อออนไลน์ต่อสุขภาพและกิจวัตรประจำวัน จากผลอนามัยโพลพบว่า เด็กนอนดึกหลังสี่ทุ่มจากการเล่นโซเชียล ตั้งแต่ 3 วันขึ้นไปต่อสัปดาห์ ร้อยละ 23.88 และมีผู้ระบุว่าเด็กที่ใช้สื่อออนไลน์มีผลต่อการเรียนหรือกิจวัตรประจำวัน ตั้งแต่ระดับเล็กน้อยถึงมาก รวมร้อยละ 44.28 จึงควรสื่อสารให้ผู้ปกครองและครูสังเกตสัญญาณเสี่ยง เช่น นอนดึก หงุดหงิดเมื่อไม่ได้เล่น ใช้สื่อจนเสียกิจวัตรประจำวัน และส่งเสริมการพักผ่อนให้เพียงพอควบคู่กับการใช้สื่ออย่างเหมาะสม

ส่วนที่ 1 พฤติกรรมของเด็กวัยเรียนและวัยรุ่นในช่วงปิดเทอม

1. ในครอบครัวของท่านมีเด็กอายุ 6-18 ปี หรือไม่

     จากผลการสำรวจผู้ตอบแบบสำรวจจำนวนทั้งสิ้น 680 คน พบว่า ผู้ตอบแบบสำรวจส่วนใหญ่เป็นกลุ่มผู้ที่ไม่มีเด็กในครอบครัว จำนวน 479 คน คิดเป็นร้อยละ 70.44 ขณะที่กลุ่มผู้ตอบที่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัว มีจำนวน 201 คน คิดเป็นร้อยละ 29.56 ดังรายละเอียดในตารางที่ 1

ตารางที่ 1 ในครอบครัวของท่านมีเด็กอายุ 6-18 ปี หรือไม่

2. ในช่วงปิดเทอม เล่นเกมหรือใช้โซเชียลวันละกี่ชั่วโมง (ไม่รวมเวลาเรียนออนไลน์)

     จากผลการสำรวจระยะเวลาการใช้สื่อดิจิทัล ได้แก่ การเล่นเกม การใช้โซเชียล และการใช้อินเทอร์เน็ตต่อวัน โดยไม่รวมเวลาเรียนออนไลน์ พบว่า ในกลุ่มผู้ตอบที่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัว จำนวน 201 คน ส่วนใหญ่ระบุว่าเด็กใช้เวลา 1–2 ชั่วโมงต่อวัน คิดเป็นร้อยละ 29.35 รองลงมาคือ 2–4 ชั่วโมงต่อวัน  คิดเป็นร้อยละ 25.87 และมากกว่า 7 ชั่วโมงต่อวัน จำนวน 39 คน คิดเป็นร้อยละ 19.40 อย่างไรก็ตาม หากพิจารณา ว่าเด็กใช้เวลาเล่นเกม ใช้โซเชียล โดยนับตั้งแต่ 5 ชั่วโมงขึ้นไปต่อวัน พบว่ามีสัดส่วนมากถึงร้อยละ 35.32

     เมื่อพิจารณากลุ่มผู้ตอบที่ไม่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัว จำนวน 479 คน พบว่าผู้ตอบส่วนใหญ่ใช้เวลา 1–2 ชั่วโมงต่อวัน คิดเป็นร้อยละ 38.62 รองลงมาคือ มากกว่า 7 ชั่วโมงต่อวัน คิดเป็นร้อยละ 23.38 และ 2–4 ชั่วโมงต่อวัน จำนวน 77 คน คิดเป็นร้อยละ 16.08 รายละเอียดดังตารางที่ 2

ตารางที่ 2 ใช้เวลาเล่นเกม โซเชียล และอินเทอร์เน็ต วันละกี่ชั่วโมง
(จำแนกตามครอบครัวที่มี/ไม่มีเด็กอายุ 6–18 ปี)

3. พฤติกรรมการนอนดึกหลังสี่ทุ่ม จากการเล่นโซเชียล

          จากผลสำรวจพฤติกรรมการนอนดึกหลังเวลาสี่ทุ่ม เนื่องจากการเล่นโซเชียล พบว่า ในกลุ่มผู้ตอบที่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัว ส่วนใหญ่ระบุว่าตัวเด็กเคยนอนดึกหลังสี่ทุ่มจากการเล่นโซเชียล 1–2 วันต่อสัปดาห์ คิดเป็นร้อยละ 52.24 รองลงมาคือ ไม่เคย คิดเป็นร้อยละ 23.88 และ 3–5 วันต่อ คิดเป็นร้อยละ 21.89 ขณะที่มีเด็กที่นอนดึกเป็นประจำ 6–7 วันต่อสัปดาห์ คิดเป็นร้อยละ 1.99

          สำหรับกลุ่มผู้ตอบที่ไม่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัว พบว่า ส่วนใหญ่ระบุว่าเคยนอนดึกหลังสี่ทุ่มจากการเล่นโซเชียล 1–2 วันต่อสัปดาห์ คิดเป็นร้อยละ 43.01 รองลงมาคือ 6–7 วันต่อสัปดาห์ คิดเป็นร้อยละ 23.38 และ ไม่เคย คิดเป็นร้อยละ 19.62 รายละเอียดดังตารางที่ 3

ตารางที่ 3 เคยนอนดึกหลังสี่ทุ่ม เพราะเล่นโซเชียล กี่วัน/สัปดาห์

4. ความรู้สึกเมื่อไม่ได้เล่นโซเชียล

          จากผลการสำรวจความรู้สึกเมื่อไม่ได้เล่นโซเชียล พบว่า ในกลุ่มผู้ตอบที่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัว ส่วนใหญ่ระบุว่า เด็กมีความรู้สึกที่ปกติ คิดเป็นร้อยละ 72.64 รองลงมาคือ มีความเครียด/กระวนกระวาย คิดเป็นร้อยละ 12.94 และเบื่อเล็กน้อย คิดเป็นร้อยละ 10.45 ขณะที่กลุ่มที่ระบุว่ามีภาวะหงุดหงิด คิดเป็นร้อยละ 5.47 และร้องไห้ คิดเป็นร้อยละ 0.50

          สำหรับกลุ่มผู้ตอบที่ไม่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัว พบว่า ส่วนใหญ่ระบุว่ามีความรู้สึกปกติ คิดเป็นร้อยละ 77.45 รองลงมาคือเบื่อเล็กน้อย คิดเป็นร้อยละ 21.50 และหงุดหงิด คิดเป็นร้อยละ 1.04 โดยไม่พบผู้ตอบในกลุ่ม เครียด/กระวนกระวาย และร้องไห้ รายละเอียดดังตารางที่ 4       

ตารางที่ 4 เมื่อไม่ได้เล่นโซเชียล มีความรู้สึกอย่างไร

5. การใช้สื่อออนไลน์ มีผลต่อการเรียนหรือกิจวัตรประจำวันหรือไม่

          จากผลการสำรวจผลกระทบของการใช้สื่อออนไลน์ต่อการเรียนหรือกิจวัตรประจำวัน พบว่า ในกลุ่ม ผู้ตอบที่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัวอายุ ส่วนใหญ่ระบุว่า เด็กๆที่ใช้สื่อออนไลน์ ไม่มีผลต่อการเรียนหรือกิจวัตรประจำวัน คิดเป็นร้อยละ 55.72 รองลงมาคือ มีผลเล็กน้อย คิดเป็นร้อยละ 27.86 และมีผลมากหรือค่อนข้างมาก คิดเป็นร้อยละ 16.42

          สำหรับกลุ่มผู้ตอบที่ไม่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัว ส่วนใหญ่ระบุว่าการใช้สื่อออนไลน์ ไม่มีผลต่อการเรียนหรือกิจวัตรประจำวันคิดเป็นร้อยละ 60.13 รองลงมาคือ มีผลเล็กน้อยคิดเป็นร้อยละ 30.27 และ มีผลมากหรือค่อนข้างมาก คิดเป็นร้อยละ 9.60 รายละเอียดดังตารางที่ 5

ตารางที่ 5 การใช้สื่อออนไลน์ มีผลต่อการเรียนหรือกิจวัตรประจำวันหรือไม่

6. การจำกัดเวลาใช้อินเทอร์เน็ตของเด็กวัยเรียนวัยรุ่น

          จากผลการสำรวจเรื่องการจำกัดเวลาใช้อินเทอร์เน็ต พบว่า ในกลุ่มผู้ตอบที่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัวอายุ ส่วนใหญ่ระบุว่า เด็กๆ จะถูกจำกัดเวลาใช้อินเทอร์เน็ตอย่างชัดเจน คิดเป็นร้อยละ 45.77 รองลงมาคือ พยายามจำกัดเวลา คิดเป็นร้อยละ 20.40 และไม่เคยจำกัดเวลาการใช้อินเตอร์เน็ตของเด็ก คิดเป็นร้อยละ 17.91 ขณะที่กลุ่มที่ระบุว่าแทบไม่ได้จำกัดเวลา คิดเป็นร้อยละ 15.92

          สำหรับกลุ่มผู้ตอบที่ไม่มีเด็กวัยเรียนวัยรุ่นในครอบครัว พบว่า ส่วนใหญ่ระบุว่าไม่เคยจำกัดเวลาในการใช้อินเทอร์เน็ต คิดเป็นร้อยละ 38.00 รองลงมาคือ พยายามจำกัดเวลา คิดเป็นร้อยละ 35.49 และจำกัดเวลาอย่างชัดเจน คิดเป็นร้อยละ 19.62 ขณะที่กลุ่มที่ระบุว่า แทบไม่จำกัดเวลา คิดเป็นร้อยละ 6.89 รายละเอียดดังตารางที่ 6

ตารางที่ 6 น้อง ๆ มีการจำกัดเวลาใช้อินเทอร์เน็ตหรือไม่

ส่วนที่ 2 ข้อมูลทั่วไปของผู้ตอบแบบสำรวจ

          ผู้ตอบส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 78.09 รองลงมาคือเพศชาย ร้อยละ 21.62 และกลุ่ม LGBTQIAN+ ร้อยละ 0.29 เมื่อพิจารณาตามช่วงอายุ พบว่าส่วนใหญ่มีอายุอยู่ในช่วง 45-59 ปี ร้อยละ 42.79 รองลงมาคือกลุ่มอายุ 60 ปีขึ้นไป ร้อยละ 33.97 และกลุ่มอายุ 25-44 ปี ร้อยละ 20.59 ตามลำดับ ในด้านระดับการศึกษา ผู้ตอบส่วนใหญ่สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี ร้อยละ 54.26 รองลงมาคือระดับมัธยมศึกษาตอนต้น ร้อยละ 15.15 ระดับสูงกว่าปริญญาตรี ร้อยละ 11.78 และระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย/ปวช. ร้อยละ 7.06 ตามลำดับ

          สำหรับการประกอบอาชีพหลัก พบว่าส่วนใหญ่ประกอบอาชีพกลุ่มแม่บ้าน/พ่อบ้าน ร้อยละ 24.65 รองลงมาคือ รับราชการ/รัฐวิสาหกิจ/พนักงานของรัฐ/ลูกจ้างหน่วยงานรัฐ ร้อยละ 17.79 และกลุ่มธุรกิจส่วนตัว/ค้าขาย/อาชีพอิสระ ร้อยละ 13.09 นอกจากนี้ยังมีสัดส่วนของกลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) เข้าร่วมการสำรวจร้อยละ 12.06 เมื่อจำแนกตามลักษณะพื้นที่อยู่อาศัย พบว่าส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในเขตเทศบาลตำบล ร้อยละ 37.35 รองลงมาคือเขตการปกครองรูปแบบพิเศษ (กทม./เมืองพัทยา) ร้อยละ 33.53 และพื้นที่องค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) ร้อยละ 11.18

ตารางที่ 7 ข้อมูลทั่วไปของผู้ตอบแบบสำรวจ

โดย คณะทำงานขับเคลื่อนอนามัยโพล

สำนักส่งเสริมสุขภาพ

กองประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ

                                       พฤษภาคม 2569

	Writer
	ภัทราภรณ์ พวงศรี

	Editor
	สุนิษา มะลิวัลย์

	Content Creater
	วิษณุ ศรีวิไล
	มนุษย์ผู้เชื่อวันพีซมีจริง

	Coordinator
	ชวิศา แก้วสอน

	Infographic
	นปภัช ธรรมบำรุง

	Executive Editor
	เบญจวรรณ ธวัชสุภา