นปภัช ธรรมบำรุง

“อนามัยสิ่งแวดล้อมดี ชีวิตมีสีสัน” สำรวจระหว่างวันที่ 1-30 มิถุนายน 2569 มีผู้ตอบ 1,282 คน ประเด็นปัญหาด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมที่ยังเป็นปัญหา และต้องเร่งแก้ไข 3 อันดับแรก คือ ปัญหามลพิษทางอากาศ เช่น หมอกควัน เผาในที่โล่ง ร้อยละ 61.47 ปัญหาขยะตกค้าง/สะสม การจัดการขยะไม่ดี ร้อยละ 44.62 และปัญหามลพิษทางน้ำ เช่น ลำคลองมีขยะ น้ำเสีย ส่งกลิ่นเหม็น ร้อยละ 33.85 ตามลำดับ นอกจากนี้ ยังพบว่ากิจกรรมที่ประชาชนส่วนใหญ่เลือกทำเพื่อลดโลกเดือด มากที่สุด 3 อันดับแรก คือ ปิดไฟ เครื่องใช้ไฟฟ้าเมื่อไม่ใช้งาน ร้อยละ 66.27 คัดแยกวัสดุรีไซเคิล ร้อยละ 49.13 และปลูกต้นไม้ ร้อยละ 46.29

สถานการณ์ความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม ส่วนใหญ่สามารถทำได้ในระดับ “มากที่สุด” 3 อันดับแรก คือ ปรับปรุงดูแลสภาพแวดล้อมที่ไม่ถูกสุขลักษณะเป็นประจำเพื่อให้สภาพแวดล้อมสะอาดปลอดภัย และทำให้ตนเองมีสุขภาพที่ดี ร้อยละ 40.64 ตรวจสอบข้อมูลข่าวสารที่มาจากหลายแหล่งก่อนที่จะเชื่อและทำตาม ร้อยละ 40.48 และติดตามสถานการณ์มลพิษสิ่งแวดล้อมอย่างใกล้ชิดเพื่อดูแลป้องกันปัญหาสุขภาพที่จะเกิดขึ้นกับตัวเองและครอบครัว ร้อยละ 35.65 ตามลำดับ

สำหรับสถานการณ์พฤติกรรมด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม ที่พบผู้ตอบ “ทำเป็นประจำ” มากที่สุด 3 อันดับ แรก คือ ล้างมือบ่อย ๆ ร้อยละ 95.01 กินอาหารปรุงสุก สะอาด ร้อยละ 94.07 และทำความสะอาดบ้านเป็นประจำ ร้อยละ 86.12 ตามลำดับ

ข้อเสนอ

จากผลการสำรวจอนามัยโพล มีข้อเสนอให้หน่วยงานสายอนามัยสิ่งแวดล้อม กรมอนามัย นำผลการสำรวจ ไปเป็นข้อมูลสนับสนุนเพื่อการวางแผน และนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ในการสื่อสาร ดังนี้ 

1. นำไปเป็นข้อมูลประกอบวางแผนเพื่อแก้ไขปัญหาด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม ผลโพลสะท้อนว่า มลพิษทางอากาศยังเป็นประเด็นความกังวลสูงสุดของประชาชน และควรเป็นประเด็นเร่งด่วนในเชิงนโยบายและการสื่อสารสุขภาพ ควบคู่กับปัญหาขยะและน้ำเสียซึ่งเป็นปัญหาอนามัยสิ่งแวดล้อมพื้นฐานในระดับพื้นที่ โดยควรบูรณาการงานร่วมกับสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น อสม. และภาคีเครือข่าย เพื่อขับเคลื่อนมาตรการสำคัญในพื้นที่ เช่น การลดการเผา การเฝ้าระวังคุณภาพอากาศ การจัดการขยะต้นทาง การดูแลแหล่งน้ำ

2. นำไปเป็นข้อมูลประกอบการสื่อสาร จัดกิจกรรมส่งเสริมให้ประชาชนเกิดความตระหนัก และปรับเปลี่ยนพฤติกรรม โดยส่งเสริมพฤติกรรมที่ประชาชนสามารถทำได้ง่ายในชีวิตประจำวันให้เกิดการปฏิบัติมากยิ่งขึ้น เช่น ประหยัดพลังงาน แยกขยะก่อนทิ้ง/กำจัด และช่วยกันปลูกต้นไม้ โดยใช้โอกาสวันอนามัยสิ่งแวดล้อมไทย วันที่ 4 กรกฎาคม ในการจัดกิจกรรมเชิญชวนให้ทุกคนร่วมกันปฏิบัติ   

3. นำไปเป็นข้อมูลประกอบเพื่อการสื่อสาร สร้างความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม ควรใช้ผลโพลนี้เป็นข้อมูลประกอบการกำหนดประเด็นสื่อสารหลักด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม โดยเน้น 3 เรื่องเร่งด่วน ได้แก่ อากาศสะอาด ขยะลดลง และน้ำสะอาดปลอดภัย พร้อมจัดทำชุดสื่อสารที่เชื่อมโยงผลกระทบต่อสุขภาพและแนวทางปฏิบัติที่ประชาชนทำได้จริงเพื่อป้องกันตนเอง และร่วมจัดการสิ่งแวดล้อมเพื่อสุขภาพดี

ส่วนที่ 1 ปัญหาอนามัยสิ่งแวดล้อมที่ยังเป็นปัญหาและต้องเร่งแก้ไข

1. ปัญหาอนามัยสิ่งแวดล้อมที่ต้องแก้ไขก่อน

ผู้ตอบแบบสำรวจ ให้ความเห็นเกี่ยวกับประเด็นปัญหาด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมที่ยังเป็นปัญหาและต้องเร่งแก้ไขด่วนที่สุด 3 อันดับแรก คือ ปัญหามลพิษทางอากาศ เช่น หมอกควัน เผาในที่โล่ง ร้อยละ 61.47 ปัญหาขยะตกค้าง/สะสม การจัดการขยะไม่ดี ร้อยละ 44.62 และปัญหามลพิษทางน้ำ เช่น ลำคลองมีขยะ น้ำเสีย ส่งกลิ่นเหม็น ร้อยละ 33.85 ตามลำดับ รายละเอียดดังตารางที่ 1

ตารางที่ 1 แสดงปัญหาอนามัยสิ่งแวดล้อมที่ยังเป็นปัญหาและต้องเร่งแก้ไข

2. คุณทำกิจกรรมอะไรบ้าง เพื่อลดโลกเดือด

พบว่า ผู้ตอบส่วนใหญ่เลือกทำกิจกรรมเพื่อลดโลกเดือดในชีวิตประจำวัน มากที่สุด 3 อันดับแรก ได้แก่ ปิดไฟและเครื่องใช้ไฟฟ้าเมื่อไม่ใช้งาน ร้อยละ 66.27 คัดแยกวัสดุรีไซเคิล ร้อยละ 49.13 และปลูกต้นไม้ ร้อยละ 46.29 ตามลำดับ รายละเอียดดังตารางที่ 2

ตารางที่ 2 แสดงการทำกิจกรรมเพื่อลดโลกเดือด

ส่วนที่ 2 ความรอบรู้และพฤติกรรมด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม

1. สถานการณ์ความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม

จากการสำรวจเกี่ยวกับความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม จำนวน 7 ข้อคำถาม โดยแต่ละคำถามให้ผู้ตอบเลือกตอบตามระดับความสามารถในการปฏิบัติ แบ่งเป็น 5 ระดับ ได้แก่ ทำได้ในระดับมากที่สุด มาก ปานกลาง น้อย และน้อยที่สุด ตามลำดับ (รายละเอียดดังตารางที่ 3) พบว่า ประเด็นความรอบรู้ที่ผู้ตอบส่วนใหญ่สามารถทำได้ในระดับ “มากที่สุด” 3 อันดับแรก คือ

      1) ปรับปรุงดูแลสภาพแวดล้อมที่ไม่ถูกสุขลักษณะเป็นประจำเพื่อให้สภาพแวดล้อมสะอาดปลอดภัยและทำให้ท่านมีสุขภาพที่ดี

      2) ตรวจสอบข้อมูลข่าวสารที่มาจากหลายแหล่งก่อนที่จะเชื่อและทำตาม

      3) ติดตามสถานการณ์มลพิษสิ่งแวดล้อมอย่างใกล้ชิดเพื่อดูแลป้องกันปัญหาสุขภาพที่จะเกิดขึ้นกับท่านและครอบครัว ตามลำดับ

ตารางที่ 3 แสดงสถานการณ์ความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม

2. สถานการณ์พฤติกรรมด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม

พฤติกรรมด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมที่ผู้ตอบแบบสำรวจสามารถปฏิบัติเป็นประจำมากที่สุด 3 อันดับแรก คือ ล้างมือบ่อย ๆ ร้อยละ 95.01 กินอาหารปรุงสุก สะอาด ร้อยละ 94.07 และทำความสะอาดบ้านเป็นประจำ ร้อยละ 86.12 ตามลำดับ รายละเอียดดังตารางที่ 4 

ตารางที่ 4 แสดงสถานการณ์พฤติกรรมด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม

ส่วนที่ 3 ข้อมูลทั่วไปของผู้ตอบแบบสำรวจ

ผู้ตอบส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 75.90 รองลงมาคือเพศชาย ร้อยละ 23.79 เมื่อพิจารณาตามช่วงอายุ พบว่า ส่วนใหญ่มีอายุอยู่ในช่วง 45-59 ปี ร้อยละ 42.82 รองลงมาคือกลุ่มอายุ 25-44 ปี ร้อยละ 28.24 และกลุ่มอายุ 60 ปีขึ้นไป ร้อยละ 28.0 ตามลำดับ ในด้านระดับการศึกษา ส่วนใหญ่สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี ร้อยละ 42.43 รองลงมาคือระดับมัธยมปลาย /ปวช. ร้อยละ 21.37 ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น และประถมศึกษา เท่ากันที่ร้อยละ 10.69 ตามลำดับ

ผู้ตอบส่วนใหญ่ประกอบอาชีพอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ร้อยละ 23.01 รองลงมาคือรับราชการ/รัฐวิสาหกิจ/พนักงานของรัฐ/ลูกจ้างรัฐ ร้อยละ 21.22 และแม่บ้าน/พ่อบ้าน ร้อยละ 16.93 ตามลำดับ เมื่อจำแนกตามลักษณะพื้นที่อยู่อาศัย พบว่า ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในเขตเทศบาลตำบล ร้อยละ 35.41 รองลงมาคือองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) ร้อยละ 30.34 และเขตการปกครองรูปแบบพิเศษ (กทม./พัทยา) ร้อยละ 20.98 ตามลำดับ

ตารางที่ 5 ข้อมูลทั่วไปของผู้ตอบแบบสำรวจ

โดย คณะทำงานขับเคลื่อนอนามัยโพล

สำนักอนามัยสิ่งแวดล้อม

กองประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ

                                       30 มิถุนายน 2569

	Writer
	นปภัช ธรรมบำรุง

	Editor
	สุนิษา มะลิวัลย์

	Content Creater & Graphic
	วิษณุ ศรีวิไล
	มนุษย์ผู้เชื่อวันพีซมีจริง

	Coordinator
	ชวิศา แก้วสอน

	Executive Editor
	เบญจวรรณ ธวัชสุภา