ใช้ชีวิตยังไง ในยามยากลำบาก | ผลสำรวจอนามัยโพล กรกฎาคม 2569

กองประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ

กรมอนามัยได้สำรวจอนามัยโพล เรื่อง “ใช้ชีวิตยังไง ในยามยากลำบาก” โดยสำรวจระหว่างวันที่ 1-31 กรกฎาคม 2569  มีผู้ตอบรวมทั้งสิ้น 941 คน พบว่าประเด็นสถานการณ์ที่กระทบการกินหรือการซื้ออาหารมากที่สุด คือ ราคาน้ำมันและค่าขนส่งที่สูงขึ้น ร้อยละ 46.23 เงินเฟ้อและค่าครองชีพเพิ่ม ร้อยละ 30.29 และตอบว่าไม่ได้รับผลกระทบ ร้อยละ 7.01 ตามลำดับ และสาเหตุที่ทำให้กินอาหารที่มีประโยชน์ได้ยากขึ้น ได้แก่ ราคาแพง ร้อยละ 63.76 รายได้ลด ร้อยละ 36.66 และระบุว่าไม่พบปัญหา ร้อยละ 24.44 ตามลำดับ 

เมื่อพิจารณาการเปลี่ยนแปลงด้านการกินอาหารของประชาชน พบว่า ประเด็นการเปลี่ยนแปลงด้านการกินอาหารของประชาชน ที่ผู้ตอบส่วนใหญ่ระบุว่าเปลี่ยนแปลงไปในทิศทาง “กินน้อยลง” 3 อันดับแรก คือ ขนมคบเคี้ยว ขนมหวาน ไอศกรีม ร้อยละ 47.29 อาหารสำเร็จรูปหรืออาหารแปรรูป ร้อยละ 46.12 และเครื่องดื่มรสหวาน ร้อยละ 43.36 ตามลำดับ 

สำหรับด้านการปรับตัวเรื่องการกิน พบว่า มีวิธีการปรับตัวที่มากที่สุด 3 อันดับแรก คือ เลือกซื้ออาหารที่ราคาถูกลงหรือซื้อช่วงลดราคา ร้อยละ 64.82 ทำอาหารกินเองมากขึ้น ร้อยละ 37.51 และปลูกผักสวนครัวไว้กินเอง ร้อยละ 33.58 ตามลำดับ 

ข้อเสนอ

จากผลสำรวจอนามัยโพลเกี่ยวกับพฤติกรรมการบริโภคอาหารและผลกระทบจากค่าครองชีพที่เพิ่มสูงขึ้น เห็นควรเสนอแนวทางการดำเนินงานต่อกรมอนามัย สำนักโภชนาการ และกองส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพ ดังนี้ 

1. การนำผลสำรวจไปใช้ในการกำหนดนโยบายและแผนงานด้านโภชนาการ ควรนำผลอนามัยโพลไปใช้ประกอบการกำหนดนโยบายและวางแผนการส่งเสริมโภชนาการของประชาชนโดยเฉพาะในบริบทที่ค่าครองชีพสูงขึ้นจากปัจจัยต่าง ๆ เช่น ราคาพลังงาน ค่าขนส่ง และภาวะเงินเฟ้อ ซึ่งส่งผลต่อความสามารถในการเข้าถึงอาหารที่มีคุณภาพของประชาชน จึงควรมีมาตรการสนับสนุนการเข้าถึงอาหารที่คนกินมากขึ้นและเป็นอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการในราคาที่เหมาะสม เช่น การสนับสนุนการปลูกผักบริโภคในครัวเรือน การพัฒนาอาหารสุขภาพราคาประหยัด การส่งเสริมตลาดอาหารชุมชน และการจัดทำแนวทางเมนูอาหารที่เหมาะสมกับบริบทเศรษฐกิจของแต่ละพื้นที่ 

2. การพัฒนาการสื่อสารและการส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพที่สอดคล้องกับสถานการณ์จริง ควรนำข้อมูลด้านรายได้ที่ลดลงและราคาสินค้าอาหารที่เพิ่มขึ้นมาใช้ในการออกแบบการสื่อสารด้านสุขภาพให้สอดคล้องกับชีวิตประจำวันของประชาชน โดยเน้นแนวทางที่สามารถปฏิบัติได้จริง เช่น จัดทำชุดความรู้ “กินดีในงบจำกัด” ที่นำไปใช้ได้จริง เช่น เมนูประหยัดตามหลักโภชนาการ แหล่งโปรตีนทางเลือก การวางแผนซื้อ–ปรุงอาหาร และการเลือกอาหารสำเร็จรูปโดยลดหวาน มัน เค็ม 

ส่วนที่ 1 ผลกระทบของสถานการณ์ค่าครองชีพที่สูงขึ้นต่อการกิน การซื้ออาหาร 

1.1 ใน 1 ปีที่ผ่านมา สถานการณ์ใดกระทบการกินหรือการซื้ออาหารของท่านมากที่สุด 

ผู้ตอบแบบสำรวจให้ความเห็นเกี่ยวกับประเด็นเกี่ยวกับสถานการณ์ที่กระทบการกินหรือการซื้ออาหารมากที่สุด 3 อันดับแรก คือ ราคาน้ำมันและค่าขนส่งที่สูงขึ้น ร้อยละ 46.23 รองลงมาคือ เงินเฟ้อและค่าครองชีพเพิ่ม ร้อยละ 30.29 และตอบว่าไม่ได้รับผลกระทบ ร้อยละ 7.01 ตามลำดับ รายละเอียดดังตารางที่ 1 

ตารางที่ 1 แสดงสถานการณ์ที่กระทบการกินหรือการซื้ออาหาร 

1.2 ในสถานการณ์ดังกล่าว อาหารกลุ่มใดที่ท่านหาซื้อยากหรือซื้อได้น้อยลง 
ผู้ตอบแบบสำรวจส่วนใหญ่ ระบุว่าไม่พบปัญหาในการหาซื้ออาหารได้ยากหรือได้น้อยลง ร้อยละ 35.92 ขณะที่ผู้ตอบแบบสำรวจระบุว่าอาหารที่หาซื้ออาหารได้ยากหรือได้น้อยลง ได้แก่ เนื้อสัตว์ อยู่ที่ร้อยละ 29.76 น้ำมันประกอบอาหาร อยู่ที่ร้อยละ 26.35 และไข่ ที่ร้อยละ 21.15 ตามลำดับ รายละเอียดดังตารางที่ 2 

ตารางที่ 2 แสดงกลุ่มอาหารที่หาซื้อยากหรือซื้อได้น้อยลง 

1.3 สาเหตุใดทำให้ท่านกินอาหารที่มีประโยชน์ได้ยากขึ้น 

ผู้ตอบแบบสำรวจส่วนใหญ่ ระบุว่าสาเหตุใดทำให้กินอาหารที่มีประโยชน์ได้ยากขึ้น มากที่สุด 3 อันดับแรก คือ อาหารราคาแพง ร้อยละ 63.76 รองลงมาคือ รายได้ลด ร้อยละ 36.66 และระบุว่าไม่พบปัญหา ร้อยละ 24.44 ตามลำดับ รายละเอียดดังตารางที่ 3 

ตารางที่ 3 แสดงสาเหตุใดทำให้กินอาหารที่มีประโยชน์ได้ยากขึ้น 

1.4 ในสถานการณ์ดังกล่าว การกินอาหารเปลี่ยนไปอย่างไร 

จากการสำรวจเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงด้านการกินอาหารของประชาชน จำนวน 9 ข้อคำถาม โดยแต่ละคำถามให้ผู้ตอบเลือกตอบตามระดับการเปลี่ยนแปลง แบ่งเป็น 4 ระดับ ได้แก่ น้อยลง เท่าเดิม มากขึ้น และไม่กิน ตามลำดับ (รายละเอียดดังตารางที่ 4) พบว่า ประเด็นการเปลี่ยนแปลงด้านการกินอาหารของประชาชนที่ผู้ตอบส่วนใหญ่ระบุว่าเปลี่ยนแปลงไปในทิศทาง “กินน้อยลง” 3 อันดับแรก คือ ขนมคบเคี้ยว ขนมหวาน ไอศกรีม ร้อยละ 47.29 อาหารสำเร็จรูปหรืออาหารแปรรูป ร้อยละ 46.12 และเครื่องดื่มรสหวาน ร้อยละ 43.36 ตามลำดับ 

ตารางที่ 4 แสดงการเปลี่ยนแปลงด้านการกินอาหารของประชาชน 

1.5 ปรับตัวเรื่องการกินอย่างไร  

พฤติกรรมเรื่องการกินที่ผู้ตอบแบบสำรวจมีการปรับตัวมากที่สุด 3 อันดับแรก คือ เลือกซื้ออาหารที่ราคาถูกลง หรือซื้อช่วงลดราคา ร้อยละ 64.82 ทำอาหารกินเองมากขึ้น ร้อยละ 37.51 และปลูกผักสวนครัวไว้กินเอง ร้อยละ 33.58 ตามลำดับ รายละเอียดดังตารางที่ 5  

ตารางที่ 5 แสดงการปรับตัวเรื่องการกิน 

ส่วนที่ 2 ข้อมูลทั่วไปของผู้ตอบแบบสำรวจ 

ผู้ตอบส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 78.64 รองลงมาคือเพศชาย ร้อยละ 22.30 เมื่อพิจารณาตามช่วงอายุ พบว่า ส่วนใหญ่มีอายุอยู่ในช่วง 45-59 ปี ร้อยละ 37.89 รองลงมาคือกลุ่มอายุ 25-44 ปี ร้อยละ 31.23 และกลุ่มอายุ 60 ปีขึ้นไป ร้อยละ 30.51 ตามลำดับ ในด้านระดับการศึกษา ส่วนใหญ่สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี ร้อยละ 56.11 รองลงมาคือระดับมัธยมปลาย /ปวช. และระดับสูงกว่าปริญญาตรี เท่ากันที่ร้อยละ 12.54 ตามลำดับ 

ผู้ตอบส่วนใหญ่ประกอบอาชีพรับราชการ/รัฐวิสาหกิจ/พนักงานของรัฐ/ลูกจ้างรัฐ ร้อยละ 24.02 รองลงมาคือแม่บ้าน/พ่อบ้าน ร้อยละ 20.94 และอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ร้อยละ 14.98 ตามลำดับ เมื่อจำแนกตามลักษณะพื้นที่อยู่อาศัย พบว่า ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในเขตเทศบาลตำบล ร้อยละ 35.39 รองลงมาคือเขตการปกครองรูปแบบพิเศษ (กทม./พัทยา) ร้อยละ 31.67 และองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) ร้อยละ 14.45 ตามลำดับ 

ตารางที่ 6 ข้อมูลทั่วไปของผู้ตอบแบบสำรวจ 

โดย คณะทำงานขับเคลื่อนอนามัยโพล 

สำนักโภชนาการ 

กองประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ 

31 กรกฎาคม 2569 

	Writer
	นปภัช ธรรมบำรุง

	Editor
	สุนิษา มะลิวัลย์

	Content Creater & Graphic
	วิษณุ ศรีวิไล
	มนุษย์ผู้เชื่อวันพีซมีจริง

	Coordinator
	ชวิศา แก้วสอน

	Executive Editor
	เบญจวรรณ ธวัชสุภา