ภัทราภรณ์ พวงศรี

           กรมอนามัย ได้สำรวจอนามัยโพลเรื่อง ““เทศกาลตรุษจีนกับการป้องกันผลกระทบจาก PM2.5” โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อสำรวจพฤติกรรมและความคิดเห็นของประชาชนเกี่ยวกับกิจกรรมที่จะทำ การซื้ออาหารและของไหว้ในเทศกาลตรุษจีน และในประเด็นการป้องกันสุขภาพจากฝุ่น PM2.5 เพื่อนำผลสำรวจไปใช้ในการสื่อสาร วางแผนขับเคลื่อนการดำเนินงานด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมในเทศกาลตรุษจีน สำรวจระหว่างวันที่ 1 – 31 ธันวาคม 2568  มีผู้ตอบรวม 1,044 คน สรุปผล ดังนี้

          จากผลอนามัยโพล พบว่า ผู้ตอบส่วนใหญ่ยังคงมีแผนทำกิจกรรมตามประเพณีในช่วงเทศกาลตรุษจีน โดยกิจกรรมที่พบมากที่สุด ได้แก่ ไปซื้อของไหว้ในวันจ่าย ร้อยละ 50.8 รองลงมาคือ ไหว้เจ้าและไหว้บรรพบุรุษ ร้อยละ 49.0 ขณะที่ผู้ตอบบางส่วนไม่มีแผนทำกิจกรรมดังกล่าวในวันตรุษจีน ร้อยละ 31.1 ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความหลากหลายของรูปแบบการดำเนินชีวิตและการปรับตัวของสังคมในบริบทปัจจุบัน

          จากผู้ตอบที่ระบุว่ามีแผนจะซื้ออาหารหรือของไหว้ 719 คน (ร้อยละ 68.9) ให้ความสำคัญกับการเลือกซื้ออาหารหรือของไหว้โดยพิจารณาจาก ความสะอาดและความปลอดภัยของแหล่งจำหน่ายเป็นปัจจัยหลัก ร้อยละ 32.1 รองลงมาคือ จากแหล่งที่ได้รับมาตรฐานหรือมีป้ายรับรองจากทางราชการ ร้อยละ 26.8 และจากแหล่งจำหน่ายที่มีความน่าเชื่อถือ ร้อยละ 10.8 นอกจากนี้ส่วนใหญ่นิยมเลือกซื้ออาหารหรือของไหว้จาก ห้างสรรพสินค้า/ซูเปอร์มาร์เก็ต ร้อยละ 73.2 รองลงมาคือ ตลาดสด ร้อยละ 68.4 และซื้อผ่านออนไลน์ (Delivery) ร้อยละ 18.2 ตามลำดับ ทั้งนี้ ภายหลังเสร็จพิธีไหว้ ผู้ตอบส่วนใหญ่จะจัดการอาหารปรุงสุกที่สอดคล้องกับหลักสุขาภิบาลอาหาร โดยเลือกนำอาหารไปอุ่นร้อนก่อนนำมาบริโภค ร้อยละ 60.5 รองลงมาคือ บริโภคทันที ร้อยละ 21.9 และเก็บรักษาอาหารไว้ในตู้เย็นเพื่อบริโภคภายหลัง ร้อยละ 8.1

         อย่างไรก็ตาม ในช่วงเทศกาลตรุษจีนเป็นช่วงเวลาเดียวกันกับที่พบปัญหาฝุ่น PM2.5 ในหลายจังหวัด โดยพบว่า มีผู้ที่คาดว่าจะทำกิจกรรมที่จัดว่าก่อให้เกิดฝุ่น ได้แก่ จุดธูป /เทียน ร้อยละ 12.3 เผากระดาษเงิน/ทองและสิ่งของที่เป็นกระดาษเพื่อไหว้บรรพบุรุษ ร้อยละ 10.1 และจุดประทัด ร้อยละ 7.0 ตามลำดับ แต่เมื่อถามถึงการป้องกันตนเองหากมีปัญหาวิกฤตฝุ่นในช่วงเทศกาลตรุษจีน พบว่าส่วนใหญ่ให้ความสำคัญกับพฤติกรรมที่ช่วยลดการสัมผัสฝุ่นเป็นอันดับต้น ๆ ได้แก่ การหลีกเลี่ยงจุดธูปหรือเผากระดาษเงินกระดาษทอง ร้อยละ 65.0 รองลงมาคือ การสวมหน้ากากเพื่อป้องกันฝุ่น ร้อยละ 61.4 และทำความสะอาดที่พักอาศัยให้สะอาดปลอดฝุ่น ร้อยละ 60.1 ตามลำดับ ซึ่งสะท้อนถึงระดับการตระหนักรู้ด้านสุขภาพและการปรับพฤติกรรมของประชาชนต่อสถานการณ์ฝุ่น PM2.5 ในช่วงเทศกาลดังกล่าว

ข้อเสนอจากผลสำรวจ

    จากผลอนามัยโพล มีข้อเสนอให้กองส่งเสริมความรอบรู้และสื่อสารสุขภาพ กองประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ ศูนย์อนามัยที่ 1 – 12 และสถาบันพัฒนาสุขภาวะเขตเมือง นำผลอนามัยโพลไปเป็นข้อมูลประกอบเพื่อการวางแผนในการเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินมาตรการทางการแพทย์และสาธารณสุขกรณี PM2.5 และการสุขาภิบาลอาหาร รวมถึงการสื่อสารสร้างความเข้าใจให้ประชาชนปฏิบัติตนได้อย่างถูกต้อง ในประเด็นดังนี้

1. พัฒนาความรอบรู้และพฤติกรรมด้านสุขาภิบาลอาหารในช่วงเทศกาลตรุษจีน

ส่งเสริมการให้ความรู้แก่ประชาชนเกี่ยวกับการเลือกซื้ออาหารและของไหว้จากแหล่งที่สะอาด
ได้มาตรฐาน รวมถึงการจัดการอาหารเซ่นไหว้อย่างถูกสุขลักษณะ โดยเน้นการอุ่นร้อนก่อนบริโภคและการเก็บรักษาอาหารอย่างเหมาะสม เพื่อลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคจากอาหารเป็นสื่อ

2. ยกระดับการสื่อสารและการกำกับดูแลแหล่งจำหน่ายอาหารหลัก

เพิ่มมาตรการเฝ้าระวังและสื่อสารความเสี่ยงด้านสุขาภิบาลอาหารในห้างสรรพสินค้า และตลาดสด
ซึ่งเป็นแหล่งซื้ออาหารและของไหว้หลักของประชาชน พร้อมทั้งส่งเสริมให้ผู้ประกอบการปฏิบัติตามหลักสุขาภิบาลอาหารอย่างเคร่งครัด และสร้างความเข้าใจให้ประชาชนจัดการอาหารอย่างปลอดภัยหลังเสร็จพิธีไหว้

3. ส่งเสริมการฉลองตรุษจีนที่ลดผลกระทบจากฝุ่น PM2.5 และคุ้มครองสุขภาพ

สนับสนุนการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการฉลองเทศกาลให้เป็นมิตรต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม โดยรณรงค์ลดหรือหลีกเลี่ยงการจุดธูป การเผากระดาษเงินกระดาษทอง และการจุดประทัด ควบคู่กับการให้ความรู้เรื่องการจัดการขี้เถ้าอย่างถูกวิธี การติดตามสถานการณ์ฝุ่น และการป้องกันตนเอง เช่น การสวมหน้ากากและการดูแลที่พักอาศัยให้ปลอดฝุ่น เป็นต้น โดยมีรายละเอียดของผลการสำรวจ ดังนี้

ส่วนที่ 1 ความคิดเห็นเกี่ยวกับเทศกาลตรุษจีน

1. ท่านและครอบครัวมีแผนจะทำกิจกรรมอะไรบ้างในเทศกาลตรุษจีน?

    จากผลอนามัยโพล พบว่า กิจกรรมที่ผู้ตอบและครอบครัวมีแผนจะทำในช่วงเทศกาลตรุษจีน มากที่สุด 3 อันดับแรก ได้แก่ ไปซื้อของไหว้ในวันจ่าย ร้อยละ 50.77 รองลงมาคือ ไหว้เจ้า/ไหว้บรรพบุรุษ ร้อยละ 49.04 และไม่มีแผนทำกิจกรรมข้างต้นในวันตรุษจีน ร้อยละ 31.13 ตามลำดับ

     อย่างไรก็ตาม พบว่า มีผู้ตอบบางส่วนที่ คาดว่าจะทำกิจกรรมที่ก่อให้เกิดฝุ่นในช่วงเทศกาลตรุษจีน ได้แก่ จุดธูป /เทียน ร้อยละ 12.26 เผากระดาษเงิน/ทองและสิ่งของที่เป็นกระดาษเพื่อไหว้บรรพบุรุษ ร้อยละ 10.06 และจุดประทัด ร้อยละ 6.99 ตามลำดับ รายละเอียดดังตารางที่ 1

ตารางที่ 1 ท่านและครอบครัวมีแผนจะทำกิจกรรมอะไรบ้างในเทศกาลตรุษจีน?

2. ท่านคิดว่าจะเลือกซื้ออาหาร/ของไหว้จากแหล่งต่างๆ ด้วยเหตุผลใดมากที่สุด

จากผู้ตอบแบบสำรวจที่ระบุว่า มีแผนจะซื้ออาหารหรือของไหว้จากแหล่งต่างๆ จำนวน 719 คน (คิดเป็นร้อยละ 68.87 จากผู้ตอบทั้งหมด 1,044 คน)  พบว่า ผู้ตอบให้ความสำคัญในการเลือกซื้ออาหารหรือของไหว้ โดยพิจารณาจากเหตุผลด้าน ความสะอาดและความปลอดภัยของแหล่งจำหน่าย เป็นอันดับแรก ที่ร้อยละ 32.13 รองลงมาคือ แหล่งที่ได้รับมาตรฐานหรือมีป้ายรับรองจากทางราชการ คร้อยละ 26.84 และแหล่งจำหน่ายที่มีความน่าเชื่อถือ ร้อยละ 10.85 ตามลำดับ รายละเอียดดังตารางที่ 2

 ตารางที่ 2 ท่านคิดว่าจะเลือกซื้ออาหาร/ของไหว้จากแหล่งต่างๆ ด้วยเหตุผลใดมากที่สุด

  3. ท่านเลือกซื้ออาหาร/ของไหว้ในเทศกาลตรุษจีน จากแหล่งใด             

    จากผู้ตอบแบบสำรวจที่ระบุว่า มีแผนจะซื้ออาหารหรือของไหว้จากแหล่งต่างๆ จำนวน 719 คน พบว่า ส่วนใหญ่เลือกซื้ออาหารหรือของไหว้ในช่วงเทศกาลตรุษจีนจาก ห้างสรรพสินค้า/ซูเปอร์มาร์เก็ต ร้อยละ 73.16 รองลงมาคือ ตลาดสด ร้อยละ 68.43 และซื้อผ่านออนไลน์ (Delivery) ร้อยละ 18.22 ตามลำดับ รายละเอียดดังตาราง 3

ตารางที่ 3 ท่านเลือกซื้ออาหาร/ของไหว้ในเทศกาลตรุษจีน จากแหล่งใด    

  4. หลังจากเสร็จพิธีไหว้ตรุษจีน ท่านมีการจัดการอาหารปรุงสุกอย่างไร

      จากผลสำรวจพบว่า หลังเสร็จพิธีไหว้ตรุษจีน ผู้ตอบส่วนใหญ่จะจัดการอาหารปรุงสุกโดย นำไปอุ่นร้อนก่อนนำมาบริโภค ร้อยละ 60.50 รองลงมาคือ บริโภคทันที ร้อยละ 21.97 และยังไม่บริโภคทันทีแต่นำไปเก็บรักษาในตู้เย็น ร้อยละ 8.07 ตามลำดับ รายละเอียดดังตารางที่ 4

ตารางที่ 4 หลังจากเสร็จพิธีไหว้ตรุษจีน ท่านจะมีการจัดการอาหารปรุงสุกอย่างไร

  5. ในช่วงเทศกาลตรุษจีน หากมีปัญหาวิกฤตฝุ่น PM5 ท่านจะป้องกันตนเองอย่างไร

    จากผลสำรวจพบว่า พฤติกรรมการป้องกันตนเองจากฝุ่น PM2.5 ในช่วงเทศกาลตรุษจีน 3 อันดับแรก ได้แก่ การไม่จุดธูปหรือไม่เผากระดาษเงินกระดาษทอง ร้อยละ 65.04 รองลงมาคือ สวมหน้ากากเพื่อป้องกันฝุ่น ร้อยละ 61.40 และทำความสะอาดบ้านและที่พักอาศัยให้สะอาด ปลอดฝุ่น ร้อยละ 60.06 ตามลำดับ รายละเอียดดังตารางที่ 5

ตารางที่ 5 ในช่วงเทศกาลตรุษจีน หากมีปัญหาวิกฤตฝุ่น PM2.5 ท่านจะป้องกันตนเองอย่างไร

ส่วนที่ 2 ข้อมูลทั่วไปของผู้ตอบแบบสำรวจ

          ผู้ตอบแบบสำรวจ 1,044 คน ส่วนใหญ่ เป็นเพศหญิง ร้อยละ 78.74 มีอายุอยู่ในช่วง 25 - 44 ปี ร้อยละ 40.71 รองลงมาคือ 45 - 59 ปี ร้อยละ 32.76 มีอาชีพรับราชการ/รัฐวิสาหกิจ/พนักงานของรัฐ/ลูกจ้างรัฐ ร้อยละ 39.42 รองลงมาคือ แม่บ้าน/พ่อบ้าน ร้อยละ 14.18 และพนักงานบริษัทเอกชน/ลูกจ้างเอกชน ร้อยละ 9.30ตามลำดับ และส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในพื้นที่รับผิดชอบของเทศบาลตำบล ร้อยละ 34.96 รองลงมาคือ เขตการปกครองรูปแบบพิเศษ (กทม./พัทยา) ร้อยละ 22.89 ตามลำดับ (ดังตารางที่ 6)

ตารางที่ 6 ข้อมูลทั่วไปของผู้ตอบแบบสำรวจ

โดย คณะทำงานขับเคลื่อนอนามัยโพล ปีงบประมาณ 2569

สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ

และกองประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ กรมอนามัย

6 มกราคม 2569

	Writer
	ภัทราภรณ์ พวงศรี

	Editor
	สุนิษา มะลิวัลย์

	Executive Editor
	เบญจวรรณ ธวัชสุภา

	Graphic & Content Creater
	วิษณุ ศรีวิไล
	มนุษย์ผู้เชื่อวันพีซมีจริง